Ο Mark Weiser (1952–1999) υπήρξε μια από τις πιο οραματικές μορφές στην ιστορία της Επιστήμης των Υπολογιστών. Ως επικεφαλής τεχνολογίας (CTO) στο θρυλικό Xerox PARC, τόλμησε να αμφισβητήσει το κυρίαρχο παράδειγμα της εποχής του, που ήθελε τον υπολογιστή ως μια “κεντρική μονάδα” που απαιτεί την πλήρη προσοχή του χρήστη. Αντίθετα, διατύπωσε τη θεωρία ότι το μέλλον της τεχνολογίας δεν βρίσκεται στους γρηγορότερους επεξεργαστές ή τα πιο εντυπωσιακά γραφικά, αλλά στην ικανότητα της τεχνολογίας να “εξαφανίζεται” στο παρασκήνιο [1].

Το 1988, ο Weiser εισήγαγε τον όρο Ubiquitous Computing (Πανταχού Παρών Υπολογιστική), περιγράφοντάς τον ως το τρίτο κύμα της πληροφορικής.

  • Πρώτο Κύμα: Mainframes (ένας υπολογιστής για πολλούς ανθρώπους).
  • Δεύτερο Κύμα: Personal Computers (ένας υπολογιστής για κάθε άνθρωπο).
  • Τρίτο Κύμα (Ubicomp): Πολλοί υπολογιστές για κάθε άνθρωπο, ενσωματωμένοι στο περιβάλλον.

Οι Βασικές Αρχές

Σε μία από τις ομιλίες του, ο Weiser καθόρισε ένα σύνολο θεμελιωδών αρχών που περιγράφουν την ουσία του ubiquitous computing, οι οποίες παραμένουν επίκαιρες μέχρι σήμερα:

  • Ο σκοπός ενός υπολογιστή είναι να σε βοηθήσει να κάνεις κάτι άλλο. (Όχι να ασχολείσαι με τον ίδιο τον υπολογιστή).
  • Ο καλύτερος υπολογιστής είναι ένας ήσυχος, αόρατος υπηρέτης.
  • Όσο περισσότερα μπορείς να κάνεις διαισθητικά, τόσο πιο έξυπνος είσαι. Ο υπολογιστής πρέπει να επεκτείνει το ασυνείδητό σου (intuition) και όχι απλά τη συνειδητή σκέψη.
  • Η τεχνολογία πρέπει να δημιουργεί ηρεμία (Calm).

Το όραμά του ήταν ότι οι υπολογιστές θα έπρεπε να γίνουν όπως ο ηλεκτρισμός ή η γραφή: εργαλεία τόσο κοινά και βαθιά ενσωματωμένα στην καθημερινότητα, που σταματάμε να τα αντιλαμβανόμαστε ως ξεχωριστές οντότητες [2].

Για να αποδείξει τη θεωρία του, η ομάδα του στο Xerox PARC δεν έμεινε στη θεωρία, αλλά κατασκεύασε λειτουργικά πρωτότυπα που προέβλεψαν τις σημερινές συσκευές δεκαετίες νωρίτερα:

  1. Tabs: Συσκευές κλίμακας “ίντσας”, που λειτουργούσαν ως ενεργά ταμπελάκια ή ψηφιακά post-it (πρόγονοι των wearables και των smartwatches).
  2. Pads: Συσκευές κλίμακας “ποδιού”, φορητές οθόνες που έμοιαζαν με χαρτί (οι πρόγονοι των σημερινών tablets/iPad).
  3. Boards: Συσκευές κλίμακας “μέτρου”, διαδραστικοί πίνακες που λειτουργούσαν ως κοινόχρηστα μέσα ενημέρωσης.

Ωστόσο, η πιο σημαντική κληρονομιά του Weiser στο HCI είναι φιλοσοφική: η έννοια της “Calm Technology” (Ήρεμη Τεχνολογία). Ο Weiser παρατήρησε ότι όσο αυξάνεται η πληροφορία, μειώνεται η προσοχή μας. Υποστήριξε ότι η τεχνολογία πρέπει να μετακινηθεί από το κέντρο της προσοχής μας στην περιφέρεια (periphery). Ένα “ήρεμο” σύστημα μας ενημερώνει χωρίς να μας διακόπτει, επιτρέποντάς μας να εστιάζουμε στους ανθρώπους και τις εργασίες μας, και όχι στη μηχανή [3].

Δυστυχώς, ο Weiser πέθανε το 1999, λίγο πριν δει την έκρηξη των smartphones και του IoT. Παρόλο που τεχνικά ζούμε στον κόσμο που προέβλεψε (με tabs, pads και boards παντού), το πεδίο του HCI μελετά ακόμη τα γραπτά του για να λύσει το πρόβλημα που ο ίδιος φοβόταν: πώς να κάνουμε αυτές τις συσκευές λιγότερο ενοχλητικές και περισσότερο “ήρεμες” και ενσυνείδητες (context-aware) [[4] (#4).

Όπως έγραψε χαρακτηριστικά στο άρθρο του στο Scientific American το 1991: “Οι πιο βαθιές τεχνολογίες είναι αυτές που εξαφανίζονται. Υφαίνουν τον εαυτό τους στον ιστό της καθημερινής ζωής μέχρι να μην ξεχωρίζουν πια από αυτήν” [1].

Βιβλιογραφία

[1] Weiser, M. (1991). “The Computer for the 21st Century.” Scientific American, 265(3), 94-104.
[2] Weiser, M. (1993). “Some computer science issues in ubiquitous computing.” Communications of the ACM, 36(7), 75-84.
[3] Weiser, M., & Brown, J. S. (1995). “Designing Calm Technology.” PowerGrid Journal, 1(1).
[4] Dourish, P. (2001). Where the Action Is: The Foundations of Embodied Interaction. MIT Press.